Sokak Köpekleri Saldırılarından Korunmada Toplatılma Etkisi

Türkiye'de sahipsiz sokak köpekleri sorunu, hem insan güvenliği hem hayvan refahı açısından uzun süredir tartışılıyor. Tahmini 4 milyon sahipsiz köpek popülasyonuyla (Tarım ve Orman Bakanlığı verileri), saldırılar ciddi bir kamu sağlığı sorunu oluşturuyor. Özellikle çocuklar, yaşlılar ve yaya trafiğinin yoğun olduğu alanlarda risk yüksek.Önceki Durum (2004-2024)

• 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (2004): "Yakala-kısırlaştır-yerine bırak" yöntemi zorunluydu. Sahipsiz köpekler kısırlaştırılıp sokakta bırakılıyordu.
• Sorunlar: Kısırlaştırma oranı düşük kaldı, belediyeler yeterince barınak kurmadı (yaklaşık 322 barınak, 105 bin kapasite). Popülasyon kontrol edilemedi, saldırılar arttı.
• Saldırı İstatistikleri (Yasa Öncesi):
  • Son yıllarda yılda yüzlerce yaralanma ve onlarca ölüm rapor edildi (örneğin, bazı kaynaklara göre 2022-2024 arası 100+ ölüm, kuduz riskli temas 2023'te 438 bin).
  • Anketlerde vatandaşların %50'si yakın çevresinde saldırı yaşadığını belirtti.
  • Kuduz ve diğer hastalıklar (kist hidatik gibi) artış gösterdi.

2024 Değişikliği ve Toplatılma Politikası

• Yeni Yasa (30 Temmuz 2024'te kabul, 2 Ağustos 2024'te Resmi Gazete'de yayımlandı): 5199 sayılı Kanun'da köklü değişiklik.
  • "Yerine bırak" yöntemi kaldırıldı.
  • Belediyeler sahipsiz köpekleri toplamak, kısırlaştırmak, aşılamak ve barınaklarda sahiplendirilene kadar barındırmak zorunda.
  • Tehlikeli (saldırgan, bulaşıcı hastalıklı veya rehabilite edilemeyen) köpekler için ötanazi (uyutma) mümkün – ancak kitlesel değil, istisnai (insan sağlığı tehdidi durumunda).
  • Barınak kapasitesi artırılması zorunlu; görevini yapmayan belediye başkanlarına hapis cezası (6 ay-2 yıl).
  • 2025 itibarıyla uygulama yönetmeliği yayımlandı (Aralık 2024), toplatma zorunlu hale geldi.

Toplatılmanın Saldırılara Etkisi

• Beklenen Pozitif Etki:
  • Sokaklardaki köpek sayısı azalacak, sürü oluşumu ve saldırılar düşecek.
  • Tehlikeli bireyler barınaklarda izole edilip gerekli durumlarda ötanazi uygulanacak.
  • Uzun vadede kısırlaştırma + sahiplendirme ile popülasyon kontrol altına alınacak.
  • Benzer politikalar uygulayan ülkelerde (örneğin bazı Avrupa ülkeleri) sokak köpeği saldırıları önemli ölçüde azaldı.
• Mevcut Durum (Ocak 2026 İtibarıyla):
  • Yasa yürürlüğe gireli ~1,5 yıl oldu, ancak tam uygulama yavaş ilerliyor (barınak kapasite eksikliği nedeniyle).
  • 2025'te toplatma operasyonları başladı, ancak ülke genelinde henüz milyonlarca köpek toplanmadı.
  • Saldırı istatistiklerinde belirgin bir düşüş rapor edilmedi; bazı bölgelerde hala vakalar yaşanıyor.
  • Hayvan hakları grupları barınak koşullarını eleştiriyor, kapasite yetersizliği nedeniyle fiili ötanazi riski tartışılıyor.
• Eleştiriler ve Riskler:
  • Barınaklar yetersiz (mevcut kapasite ~105 bin, hedef 4 milyon için yıllar gerekebilir).
  • Hayvanseverler "kitlesel ölüm" endişesi taşıyor; muhalefet Anayasa Mahkemesi'ne taşıdı ancak reddedildi.
  • Etkin kısırlaştırma ve sahiplendirme yapılmazsa sorun kısmen devam edebilir.

Sonuç ve ÖnerilerToplatılma politikası teoride saldırıları azaltmada etkili bir adım; sokaklardaki tehlikeli köpekleri azaltarak kısa-orta vadede koruma sağlayabilir. Ancak başarı, belediyelerin barınak yatırımı, denetim ve sahiplendirme kampanyalarına bağlı. Şu an için (2026 başı) tam etki görülmedi, süreç devam ediyor. Vatandaşlar için bireysel korunma (köpeklerden kaçınmama, uzak durma, belediyeye şikayet) hala önemli. Konu hem insan hem hayvan sağlığı açısından dengeli yönetilmeli.

Sokak köpekleri de tüm köpekler gibi sosyal hayvanlardır ve hiyerarşik bir sistem içinde yaşarlar. Bu nedenle köpekleri mutlaka bir aile içinde yaşarken görürüz. Bu aile bir insan ailesi olduğu gibi sokaktakiler için de bir köpek ailesi olabilir. Kendi sistemleri içinde yaşamlarını sürdürmektedirler. Bu anlamda sokakta yaşayanlar bir bakımdan evde beslenen hayvanlara göre daha da sosyalleşmişlerdir. Antisosyallik ise, en önemli saldırganlık sebeplerinden birisidir.
Bir alanda yaşayan sokak köpekleri bölgeyi sahiplenme özellikleri (teritorializm) nedeniyle bölgelerine bağlanırlar, bölgelerini korurlar ve oraya yabancı köpeklerin gelmesine engel olurlar.

Bölgelerini beklerler. Bir bölgedeki köpekleri toplar yok ederseniz çok kısa sürede oraya yeni köpeklerin geldiği görülecektir. Yapılan çalışmalar bu alanların çok kısa bir sürede daha fazla köpek istilasına uğradığını göstermiştir. Yeni durumda bu bölgede tanımadığınız köpekler olacak, köpekler de bu alanın insanlarını tanımıyor olacaklardır. Çünkü sokak köpeği sorunu ülkesel bir yaklaşım olmadan bölgesel olarak çözülemez. Bölgeyi kapatmak bile çoğu kez sorunu çözmemektedir. Köpekler bir şekilde kapalı çevreye dahil olmakta ya da örneğin kedi populasyonunda artış görülmektedir.

Prof.Dr. Ali Daşkın, Ankara Üniversitesi, Veteriner Fakültesi