Köpeklerde Karamsarlık ve Davranışlara Etkisi

Köpeklerde "karamsarlık" kavramı, hayvan refahı biliminde bilişsel önyargı (cognitive bias) veya daha spesifik olarak yargı önyargısı (judgement bias) testleriyle ölçülür. Bu, köpeklerin belirsiz durumları olumlu (iyimser/optimistic) veya olumsuz (karamsar/pessimistic) yorumlama eğilimini ifade eder. İnsanlardaki gibi, köpeklerde de olumsuz duygusal durumlar (anksiyete, stres, depresyon benzeri haller) karamsar bir bakış açısına yol açabilir.Karamsarlık Nasıl Ölçülür?En yaygın yöntem **yargı önyargısı testi (judgement bias test)**dir:

• Köpek, iki konum öğrenir: Birinde yemek dolu kase (pozitif), diğerinde boş kase (negatif).
• Testte belirsiz (ambiguous) konumlara kase konulur.
• Köpek hızlı yaklaşırsa iyimser (pozitif beklenti), yavaş yaklaşırsa veya yaklaşmazsa karamsar (negatif beklenti) olarak değerlendirilir.

Bu test, köpeklerin duygusal durumunu nesnel bir şekilde ölçmek için kullanılır (Mendl et al., 2010; diğer çalışmalar).

Karamsarlığın Davranışlara EtkisiKaramsar köpekler genellikle daha olumsuz duygusal durumdadır ve şu davranışlar gösterir:

• Ayrılık anksiyetesi (separation-related behaviour): Sahibi gittiğinde aşırı havlama, eşya yıkma, iç mekan tuvaletini yapma. Bu köpekler testlerde daha karamsar çıkar.
• Korku ve agresyon: Diğer köpeklere veya insanlara karşı korku/agresyon eğilimi yüksekse karamsarlık artar.
• Risk almama ve vazgeçme: Belirsiz durumlarda çabuk pes etme, yeni şeylere karşı isteksizlik.
• Depresyon benzeri belirtiler: İştahsızlık, uyuşukluk, oyun oynamama, saklanma.

Örneğin:

• Barınak köpekleri ev köpeklerine göre daha karamsar davranır (negatif ortam etkisi).
• Cezalandırma temelli eğitim (aversive training) kullanan köpekler daha karamsar olur, ödül temelli eğitim ise iyimserlik artırır.
• Stresli insan kokusu bile köpekleri karamsar yapabilir (duygusal bulaşma).

Nedenleri ve Çözümler

• Nedenler: Yalnızlık, ortam değişikliği, ceza temelli eğitim, korku temelli kişilik özellikleri, barınak stresi.
• İyileştirme: Ödül temelli eğitim, zenginleştirilmiş ortam (oyun, sosyal etkileşim), veteriner kontrolü (ilaç gerekirse, örneğin fluoxetine ile karamsarlık azalır).

Köpeklerde karamsarlık, refahın önemli bir göstergesidir. Eğer köpeğinizde ani davranış değişiklikleri fark ederseniz (örneğin aşırı uyuşukluk veya anksiyete), bir veteriner veya davranış uzmanına danışın. Bu durumlar tedavi edilebilir ve köpeğin yaşam kalitesini artırır! 

Genellikle neşeli, mutlu, eğlenceli karakterleri ile tanınan köpeklerin optimist olması beklenir. Oysa Sidney Üniversitesi'nde yapılan çalışmada bazı köpeklerin diğerlerine göre daha karamsar olduğu ortaya çıkmıştır. Köpeklerin optimist ya da pesimist olduklarını anlamak, gerek çalışma alanında, gerek günlük hayatta köpeğin rahatı açısından önem kazanmakta.
Çalışma sırasında köpeklere aralarında iki perde fark olan iki ses öğretiliyor. Biriyle süt, diğeriyle su ödül olarak veriliyor. Köpek bu iki sesi ayırdetmeyi öğrendikten sonra karışık sesler dinletiliyor. Şayet köpek karışık ses tonlarına tepki veriyorsa bu köpeğin iyi birşey olacağı beklentisine sahip olduğunu gösteriyor ve bu köpekler optimist olarak sınıflandırılıyor. Bu köpekler ne kadar optimist olduklarını da tepki verdikleri ses tonu belirliyor.
Çok optimist bir köpek su verildiğinde çalan ses tonuna yakın bir sese bile tepki veriyor. Çalışmayı yapan Dr. Starling "çalıştığımız köpekler içinde çoğunluğun optimist olduğunu gördük ancak bunun tüm köpekler için doğru olduğunu genellemek için çok erken" diyor. Öte yandan bu çalışma hali hazırda bireylere ve köpeklerle çalışan enstitülere köpeklerin duygusal yapıları hakkında ciddi ipuçları veriyor:
Çalışmaya göre, optimist kişiliğe sahip köpek daha çok iyi şey ve daha az kötü şey olacağı beklentisinde. Risk alıyor ve ödül kazanıyor. İşler umduğu gibi gitmediğinde kendini topluyor ve yeniden deniyor. Ufak tefek engelleri umursamıyor.
Öte yandan pesimist kişiliğe sahip köpek daha az iyi şey ve daha çok kötü şey olacağını bekliyor. Bu da onu daha tedbirli ve riskten kaçan biri yapıyor. Kalkıştığı işten kolayca vazgeçebiliyor çünkü küçük engeller bile bu köpekler için büyük stres kaynağı. Mutsuz ve statüsko ile daha mutlu yeni şeyler denemesi için cesaretlendirilmeye ihtiyaç duyar.
Pesimist köpekler bir işi yapamama kaygısını optimistlere göre daha fazla yaşıyorlar. Optimist köpekler yaptıkları işe durmadan devam ederken, pesimist köpekler ağlıyor ve yavaşlıyorlar. Bu çalışma sayesinde köpek eğiticileri hangi köpeğin hangi işe uygun olduğunu daha rahat seçebilecek. Köpeklerin optimistlik derecelerinin erken dönemlerde belirlenmesi farklı rollere uygun adayların buna göre seçilmesi eğiticilerin işlerini kolaylaştıracaktır. Pesimist bir köpek risklerden kaçacağı için klavuzluğa uygunken, optimistik vazgeçmeyi bilmeyen bir köpek uyuşturucu ve patlayıcı bulmak için uygun olacaktır. Bu amaçla hali hazırda köpeklerin kategorize edilmesi çalışmaları devam etmektedir.
Çalışma kişiliğinin köpeğin bakış açısını nasıl etkilediğini anlatıyor, bunun yanı sıra köpeğin nasıl hissettiğini, ne zaman strese girdiğini, nasıl bir işe uygun olduğunu anlamamızı da sağlıyor.

Köpeklerde karamsarlık, genellikle çevresel etmenler, sosyal etkileşimler ve geçmiş deneyimlerden kaynaklanır. Karamsar köpekler, genellikle stres, anksiyete ve güvensizlik hissi taşır. Bu tür duygusal durumlar, köpeklerin davranışlarını etkileyebilir ve çeşitli sorunlara yol açabilir.

### Karamsarlığın Davranışlar Üzerindeki Etkileri

1. **Sosyal Etkileşimlerinde Zorluk**:

- Karamsar köpekler, insanlarla veya diğer hayvanlarla etkileşimde bulunmaktan kaçınabilirler. Sosyal yalıtım, onlarda yalnızlık hissine yol açabilir.

2. **Stres ve Anksiyete Belirtileri**:

- Bu köpekler, sık sık havlama, kaşınma, sarsılma veya evde farklı yerlere gizlenme gibi stres belirtileri gösterebilirler.

3. **Eğitimde Zorluk**:

- Karamsar bir köpek, yeni şeyler öğrenmekte zorlanabilir, çünkü korku ve güvensizlik, öğrenme sürecini olumsuz etkileyebilir.

4. **Davranış Bozuklukları**:

- Karamsarlık, sahiplenme, hırçınlık veya ayrılık kaygısı gibi daha ciddi davranış sorunlarına yol açabilir.

### Karamsarlık ile Başa Çıkma Yöntemleri

1. **Pozitif Pekiştirme**:

- Olumlu davranışları ödüllendirerek, köpeğin güvenini artırabilir ve karamsarlığını azaltabilirsiniz.

2. **Sosyalizasyon**:

- Farklı ortamlara, insanlara ve diğer hayvanlara maruz bırakmak, köpeğin güvenini artırabilir ve sosyal becerilerini geliştirebilir.

3. **Rutin Oluşturma**:

- Günlük yaşamda belli bir rutinin olması, köpeğin kendini daha güvende hissetmesine yardımcı olabilir.

4. **Veteriner veya Davranış Uzmanı Desteği**:

- Davranış sorunları ciddileşiyorsa, uzman bir veterinere veya hayvan davranış uzmanına danışmak faydalı olabilir.

Köpeklerde karamsarlık, tüm bu etkenlerle birlikte, sahibinin tutum ve yaklaşımı ile de doğrudan ilişkilidir. Sabırlı ve anlayışlı bir tutum, karamsar bir köpeğin davranışlarını olumlu yönde etkileyebilir.